1-1-2- سؤالات اصلی تحقیق3
1-1-3-سابقه و ضرورت انجام تحقیق3
1-1-4-فرضیه‌ها4
1-1-5-هدف‌ها4
1-1-6-روش انجام تحقیق5
1-1-6-1-روش و ابزار گردآوری اطلاعات5
1-1-7-قلمرو تحقیق (زمانی، مکانی)5
فصل 2-آشنایی با تحلیل پویایی‌شناسی سیستمی6
2-1-آشنایی با تحلیل پویایی‌شناسی سیستمی7
2-1-1-مراحل مختلف نظری تدوین مدل و فرایند مدل‌سازی پویایی‌شناسی سیستمی10
2-1-2-نمودار علّی ـ معلولی مدل‌های ساده تک حلقوی و مدل‌های چند حلقوی15
2-1-3-تعریف چند اصطلاح17
2-1-4-نحوه نمایش مدل18
2-1-4-1-نمودار علی ـ معلولی18
2-1-4-2-نمودار حالت جریان18
2-1-4-3-نمایش مدل به صورت ریاضی19
2-1-5-رویکردهای مختلف تحلیل پویایی‌شناسی سیستمی به مسأله تخمین پارامتر19
2-1-5-1-مکتب کلاسیک20
2-1-5-2-مکتب تمایل آماری25
2-1-6-کالیبراسیون در مدل‌های تحلیل پویایی‌شناسی سیستمی25
2-1-6-1-روش‌های ابتکاری کالیبراسیون26
2-1-6-2-بررسی تطابق مدل با رفتار تاریخی در کالیبراسیون با استفاده از آمار‌های موجود28
2-1-6-3-بررسی تطابق مدل با ساختار آن28
فصل 3-مقایسه تحلیل پویایی‌شناسی سیستمی با اقتصادسنجی و بهینه‌سازی31
3-1-مقایسه تحلیل پویایی‌شناسی سیستمی با اقتصادسنجی32
3-2-محدودیت‌های مدل سازی اقتصادسنجی45
3-2-1-تفاوت در منابع اطلاعاتی52
3-2-2-تفاوت در درجه سختی54
3-2-3-تفاوت در ساختار مدل55
3-2-4-تفاوت در نوع معادلات56
3-2-5-تفاوت در شکل تابع56
3-2-6-تفاوت در انعکاس تأخیرها57
3-2-7-تفاوت در تخمین پارامتر57
3-2-8-تفاوت در نحوه اعتبارسنجی58
3-2-9-تفاوت در هدف59
3-2-10-استفاده از تحلیل پویایی‌شناسی سیستمی در مدل‌های اقتصادی ـ آری یا خیر؟62
فصل 4-مروری بر مدل‌های کلان انرژی در جهان و ایران66
4-1-مروری بر تحقیقات کلان انرژی در جهان67
4-1-1-سیستم مدل‌سازی ملی انرژی در آمریکا ،” NEMS”67
4-1-1-1-هدف مدل67
4-1-1-2-موضوعات قابل اجراء در مدل68
4-1-1-3-ساختار کلی مدل68
4-1-1-4-ساختار واحدی مدل69
4-1-2-مدل جامع مصرف نهایی آسیای اقیانوسیه”AIM”69
4-1-2-1-هدف69
4-1-3-سیستم مدل‌سازی جامع کانادایی (CIMS)71
4-1-3-1-هدف مدل71
4-1-3-2-ساختار کلی مدل71
4-1-4-مدل کلان‌سنجی بخش انرژی یونان73
4-1-5-مدل کشورهای تایلند، فیلیپین، اندونزی و مالزی74
4-1-6-مدل انرژی ـ اقتصاد هند74
4-2-مدل‌های کلان انجام شده مشتمل بر بخش انرژی در ایران76
4-2-1-پروژه‌ی پیوند77
4-2-2-الگوی سازمان برنامه و بودجه (1)78
4-2-3-الگوی سازمان برنامه و بودجه (2)78
4-2-4-الگوهای فیروز وکیل78
4-2-5-الگوهای حبیب آگهی79
4-2-6-الگوی رابرت لونی80
4-2-7-الگوی سازمان برنامه و بودجه (3)80
4-2-8-الگوی آپادانا81
4-2-9-الگوی آق اولی و سیروس ساسان‌پور82
4-2-10-مدل برنامه اول توسعه83
4-2-11-الگوی بانک جهانی برای اقتصاد ایران84
4-2-12-الگوی وزارت اقتصاد و دارایی (نو فرستی و عرب مازار)(1)84
4-2-13-مدل برنامه‌ی دوم توسعه86
4-2-14-الگوی وزارت اقتصاد و دارایی (نوفرستی و عرب مازار) (2)88
4-2-15-الگوی بانک مرکزی (بیژن بید آباد)90
4-2-16-الگوی بانک مرکزی (کواک، مجرد و جمشیدی)92
4-2-17-الگوی سوم توسعه94
فصل 5-ساختار مدل پیشنهادیو تخمین اولیه پارامترها99
5-1-ساختار و ویژگی‌های کلی مدل100
5-1-1-ویژگی‌های ساختار مدل100
5-2-روابط علی و معلولی مدل101
5-2-1-تعریف نمادهای استفاده شده در مدل103
5-3-تصریح روابط ساختاری و تخمین اولیه پارامترهای مدل105
5-3-1-بخش تقاضای کل107
5-3-1-1-مخارج مصرفی بخش خصوصی107
5-3-1-2-مخارج مصرفی بخش دولتی109
5-3-1-3-کل سرمایه‌گذاری111
5-3-1-4-خالص صادرات و واردات114
5-3-2-بخش درآمدهای دولت114
5-3-2-1-مالیات114
5-3-2-2-درآمدهای نفتی116
5-3-3-بخش انرژی117
5-3-3-1-تقاضای نفت117
5-3-3-2-تقاضای گاز119
5-3-3-3-مصرف برق121
5-3-3-4-بخش سرمایه‌گذاری انرژی126
5-3-4-جمعیت131
فصل 6-کالیبراسیون پارامترها، بررسی نتایج و تحلیل حساسیت مدل132
6-1-کالیبراسیون پارامترها133
6-1-1-بیان ریاضی مدل133
6-2-بیان نتایج مدل138
6-3-شبیه سازی در چارچوب مدل146
6-3-1-تغییر قیمت حامل‌های انرژی146
6-3-1-1-اثر افزایش قیمت نفت153
فصل 7-جمع بندی و پیشنهادها159
فصل 8-ضمیمه الف: مفاهیم مدل و مدل‌سازی و جایگاه روش پویایی شناسی سیستمی167
8-1-مدل چیست؟168
8-2-هدف از ساخت مدل چیست؟169
8-3-معیارهای طبقه بندی مدل‌ها170
8-3-1-طبقه بندی براساس نحوه مدل‌سازی170
8-3-2-طبقه بندی براساس محتوا171
8-3-3-طبقه بندی براساس نوع کاربرد مدل‌ها172
8-4-مدل‌های ریاضی173
8-4-1-طبقه بندی براساس درجه قطعیت پارامترها و متغیرهای مدل173
8-4-2-طبقه بندی براساس نوع برخورد با زمان174
8-4-3-طبقه بندی براساس نوع روابط مدل175
8-5-اعتبار سنجی مدل175
8-6-تکنیک‌های مدل‌سازی176
فصل 9-ضمیمه ب: مدل‌سازی پویایی شناسی سیستمی در نرم افزار ITHINK یا STELLA183
9-1-مدل‌سازی پویایی شناسی سیستمی در نرم افزار ITHINK یا STELLA184
9-1-1-مؤلفه‌های مدل184
9-1-2-مدل‌سازی در ithink و STELLA186
9-1-3-اصول مدل‌سازی197
9-1-4-چهار روش کلی برای مدل‌سازی در ithink199
9-1-4-1-مدل‌های محرک ـ واکنش199
9-1-4-2-مدل خود بارگشت202
9-1-4-3-مدل هدف‌جو204
9-1-4-4-مدل‌ هدف‌ساز206
9-1-5-مثالها209
9-1-5-1-تجزیه نمایی یک جسم209
9-1-5-2-سردشدن تدریجی211
9-1-6-تابع‌ها در نرم افزار ithink213

فهرست جدول‌ها
جدول (2-1):مراحل نظری مدل‌سازی12
جدول (2-2):ویژگی‌های نمودارهای علّی ـ معلولی و حالت ـ جریان16
جدول (5-1):تخمین اولیه پارامترهای معادله مخارج مصرفی بخش خصوصی109
جدول (5-2):تخمین پارامترهای معادله مخارج مصرفی دولت111
جدول (5-3):تخمین پارامترهای معادله کل سرمایه‌گذاری113
جدول (5-4):تخمین پارامترهای معادله درآمدهای مالیاتی115
جدول (5-5):تخمین پارامترهای معادله تقاضای نفت119
جدول (5-6):تخمین پارامترهای معادله تقاضای گاز120
جدول (5-7):تخمین پارامترهای تقاضای برق بخش مسکونی124
جدول (5-8):تخمین پارامترهای تقاضای برق بخش صنعت125
جدول (5-9):تخمین پارامترهای تقاضای برق بخش کشاورزی125
جدول (6-1):نتایج مدل کلان انرژی طراحی شده138
جدول (8-1):فهرست تابع‌های نرم‌افزار ITHINK214
فهرست شکل‌ها
شکل (8-1):نماد چهار متغیر مورد استفاده در ITHINK186
شکل (8-2):نماد انتقال به حالت مدل‌سازی186
شکل (8-3):متغیر حالت187
شکل (8-4):متغیر جریان188
شکل (8-5):انتخاب نوع متغیر جریان189
شکل (8-6):ابزار مبدل و ابزار ارتباط دهنده190
شکل (8-7):بازه‌های زمانی جهت اجرای مدل190
شکل (8-8):نمادهای نمودار و جدول191
شکل (8-9):ارتباط در جهت عکس193
شکل (8-10):نمادهای جابجایی، تغییر رنگ و پاک کردناجزای مدل195
شکل (8-11):نماد ابزارهای متن و بخش196
شکل (8-12):بیان ریاضی مدل رشد جمعیت197
شکل (8-13):افزایش جمعیت بدلیل مهاجرت200

شکل (8-14):بیان ریاضی رشد جمعیت بدیل مهاجرت202
شکل (8-15):مدل خود بازگشت203
شکل (8-16):مدل هدف‌جو205
شکل (8-17):مدل هدف ساز207
شکل (8-18):بیان ریاضی رشد جمعیت در مدل هدف‌ساز208
شکل (8-19):نرخ تجزیه یک جسم210
شکل (8-20):بیان ریاضی مدل تجزیه نمایی یک جسم211
شکل (8-21):مدل روند کاهش دما تا رسیدن به دمای مطلوب212
شکل (8-22):بیان ریاضی مدل کاهش دما تا رسیدن به دمای مطلوب213
شکل (8-23):مدلی جهت محاسبه میزان مبلغ قسط ماهانه یک وام216
شکل (8-24):مدلی جهت محاسبه ارزش فعلی217
فهرست نمودارها
نمودار (2-1):مراحل مدل‌سازی پویایی‌شناسی سیستمی11
نمودار (2-2):مدل چرخه سه مرحله‌ای14
نمودار (2-3):متغیر حالت و متغیرهای نرخ15
نمودار (2-4):زمان حایل17
نمودار (2-5):نمودار حالت ـ جریان افزایش جمعیت19
نمودار (4-1):ساختار مدل مصرف نهایی AIM70
نمودار (5-1):بخش INTERFACE مدل کلان انرژی طراحی شده101
نمودار (5-2):بخش مدل و روابط علی و معلولی درمدل کلان انرژی طراحی شده102
نمودار (5-3):بخش شبیه سازی در مدل کلان انرژی طراحی شده103
نمودار (5-4):بخشهای مجزا شده در مدل کلان انرژی طراحی شده106
نمودار (5-5):بخش تقاضای کل در مدل107
نمودار (5-6):اجزای تشکیل دهنده مصرف بخش خصوصی109
نمودار (5-7):اجزای تشکیل دهنده مصرف بخش دولتی110
نمودار (5-8):کل سرمایه‌گذاری در اقتصاد112
نمودار (5-9):کل سرمایه‌گذاری بخش انرژی112
نمودار (5-10):رابطه اجزای مخارج سرمایه‌گذاری معمولی113
نمودار (5-11):بخش‌های صادرات و واردات114
نمودار (5-12):درآمدهای مالیاتی دولت115
نمودار (5-13):بیان درآمدهای حقیقی نفتی دولت بصورت تابعی از زمان117
نمودار (5-14):رابطه اجزای تشکیل دهنده تقاضای نفت118
نمودار (5-15):بیان قیمت نفت بصورت تابعی از زمان119
نمودار (5-16):رابطه اجزای تشکیل دهنده تقاضای گاز120
نمودار (5-17):مصرف کلی برق (مجموع مصرف سه بخش مسکونی، صنعتی و کشاورزی)122
نمودار (5-18):تقاضای برق بخش مسکونی122
نمودار (5-19):بیان قیمت برق مسکونی بصورت تابعی از زمان122
نمودار (5-20):تقاضای برق بخش صنعت123
نمودار (5-21):بیان قیمت برق صنعتی بصورت تابعی از زمان123
نمودار (5-22):تقاضای برق بخش کشاورزی123
نمودار (5-23):بیان قیمت برق کشاورزی بصورت تابعی از زمان124
نمودار (5-24):کل مصرف انرژی126
نمودار (5-25):محاسبه سرمایه‌گذاری مورد نیاز در بخش نفت128
نمودار (5-26):محاسبه سرمایه‌گذاری مورد نیاز در بخش گاز129
نمودار (5-27):محاسبه سرمایه‌گذاری مورد نیاز در بخش برق130
نمودار (5-28):نحوه رشد جمعیت در مدل131
نمودار (6-1):تولید ناخالص ملی و رشد آن140
نمودار (6-2):رشد جمعیت141
نمودار (6-3):مصرف حقیقی بخش دولتی141
نمودار (6-4):مصرف بخش خصوصی بجز انرژی142
نمودار (6-5):سرمایه‌گذاری کل بجز بخش انرژی142
نمودار (6-6):سرمایه‌گذاری کل بخش انرژی142
نمودار (6-7):سرمایه‌گذاری بخش گاز143
نمودار (6-8):سرمایه‌گذاری بخش برق143
نمودار (6-9):سرمایه‌گذاری بخش نفت143
نمودار (6-10):مصرف انرژی گاز طبیعی در اقتصاد144
نمودار (6-11):مصرف فرآورده‌های نفتی در اقتصاد144
نمودار (6-12):خالص درآمدهای مالیاتی دولت144
نمودار (6-13):مصرف انرژی الکتریسیته توسط بخش کشاورزی145
نمودار (6-14):مصرف انرژی الکتریسیته توسط بخش صنعت145
نمودار (6-15):مصرف انرژی الکتریسیته توسط بخش مسکونی145
نمودار (6-16):بخش شبیه سازی در مدل کلان انرژی طراحی شده146
نمودار (6-17):افزایش GDP از سناریوی اول تا سوم148
نمودار (6-18):کاهش مصرف برق در بخش کشاورزی از سناریوی اول تا سوم148
نمودار (6-19):کاهش مصرف برق در بخش صنعتی از سناریوی اول تا سوم149
نمودار (6-20):کاهش مصرف برق در بخش مسکونی از سناریوی اول تا سوم149
نمودار (6-23):کاهش سرمایه‌گذاری کل در بخش انرژی از سناریوی اول تا سوم151
نمودار (6-24):کاهش سرمایه‌گذاری در بخش گاز از سناریوی اول تا سوم151
نمودار (6-25):کاهش سرمایه‌گذاری در بخش برق از سناریوی اول تا سوم152
نمودار (6-26):کاهش سرمایه‌گذاری در بخش نفت در کوتاه مدت در سناریوی سومنسبت به اول و برعکس در بلند مدت152
نمودار (6-27):افزایش رشد تولید ناخالص ملی در کوتاه مدت در سناریوی سومنسبت به اول و برعکس در بلند مدت153
نمودار (6-28):اعمال افزایش قیمت نفت از سال 1384153
نمودار (6-29):تغییرات GDP پس از افزایش قیمت نفت از سال 1384154
نمودار (6-30):تغییرات مصرف فرآورده‌های نفتی پس از افزایش قیمت نفت از سال 1384154
نمودار (6-31):تغییرات در مصرف کل انرژی پس از افزایش قیمت نفت از سال 1384155
نمودار (6-32):تغییرات مصرف بخش دولتی پس از افزایش قیمت نفت از سال 1384155
نمودار (6-33):تغییرات مصرف بخش خصوصی پس از افزایش قیمت نفت از سال 1384156
نمودار (6-34):تغییرات سرمایه‌گذاری غیر از انرژی پس از افزایش قیمت نفت از سال 1384156
نمودار (6-35):تغییرات درآمدهای مالیاتی بخش دولتی پس از افزایش قیمت نفت از سال 1384157
نمودار (6-36):تغییرات سرمایه‌گذاری بخش انرژی پس از افزایش قیمت نفت از سال 1384157

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

نمودار (6-37):تغییرات سرمایه‌گذاری بخش نفت پس از افزایش قیمت نفت از سال 1384158
نمودار (6-38):تغییرات رشد اقتصاد پس از افزایش قیمت نفت از سال 1384158
نمودار (7-1):کاهشرشد تولید ناخالص ملی با افزایش قیمت‌های انرژی161
نمودار (7-2):کاهش تولید ناخالص ملی با افزایش قیمت‌های انرژی161
نمودار (7-3):کاهشمصرف انرژی بخش خصوصی با افزایش قیمت‌های انرژی161
نمودار (7-4):کاهشمصرف بخش خصوصی با افزایش قیمت‌های انرژی162
نمودار (7-5):کاهش مصرف گاز طبیعی با افزایش قیمت گاز162
نمودار (7-6):کاهش مصرف مشتقات نفتی با افزایش قیمت نفت163
نمودار (7-7):کاهش مصرف الکتریسیته در بخش مسکونی با افزایش قیمت الکتریسیته163
نمودار (7-8):کاهش مصرف الکتریسیته در بخش صنعتی با افزایش قیمت الکتریسیته163
نمودار (7-9):کاهش مصرف الکتریسیته در بخش کشاورزی با افزایش قیمت الکتریسیته164
نمودار (7-10):سرمایه گذاری مورد نیاز برای تولید گاز با افزایش قیمت گاز164
نمودار (7-11):کاهش مصرف مشتقات نفتی با افزایش قیمت نفت164
نمودار (7-12):کاهش سرمایه گذاری مورد نیاز برای تولید الکتریسیته با افزایش قیمت الکتریسیته165
نمودار (7-13):کاهش کل سرمایه‌گذاری مورد نیاز در انرژی با افزایش قیمت‌های انرژی165
نمودار (7-14):کاهش کل سرمایه‌گذاری در اقتصاد با افزایش قیمت‌های انرژی165
نمودار (8-1):مراحل ساختن یک مدل185
نمودار (8-2):نمودار رشد جمعیت191
نمودار (8-3):تشکیل یک تابع گرافیکی194
نمودار (8-4):رشد جمعیت پس از اعمال ارتباط در جهت عکس194
نمودار (8-5):تابع گرافیکی نرخ مهاجرت200
نمودار (8-6):رشد جمعیت بوسیله مهاجرت201
نمودار (8-7):تابع گرافیکی نرخ خالص تولد203
نمودار (8-8):رشد جمعیت در حالت ارتباط بین نرخ خالص تولد و سطح جمعیت204
نمودار (8-9):رشد جمعیت با توجه به یک هدف206
نمودار (8-10):تابع گرافیکی رابطه بین تراکم جمعیت و جمعیت هدف207
نمودار (8-11):تابع گرافیکی تغییر مساحت محیط208
نمودار (8-12):رشد جمعیت تا رسیدن به هدف مورد نظر208
نمودار (8-13):روند تجزیه نمایی یک جسم210
نمودار (8-14):روند کاهش دما تا رسیدن به دمای مطلوب212
نمودار (8-15):روند افزایش ارزش فعلی (NPV)217

فصل 1- کلیات تحقیق

1-1-
کلیات تحقیق
1-1-1- تعریف مسأله
مدل سازی در تصمیمات اقتصادی دارای جایگاه ویژه‌ای است و می‌تواند روابط دنیای اطرافمان را بصورت نمادین به ما نشان دهد و قدرت تصمیم گیری صحیح را ارتقا بخشد. هدف از مدل سازی رسیدن به اهدافی خاص است که اگر برنامه فوق بدرستی نتواند شرایط محیطی را بررسی نماید برنامه‌ریز را دچار خطا خواهد کرد و پیشنهاداتی که از این طریق داده شود به هدف مورد نظر منتهی نخواهد گردید. در کشورهای کمتر توسعه یافته و از جمله ایران به مدل سازی به عنوان ابزاری مطمئن و دقیق نگریسته نمی‌شود و تصمیم گیران اقتصادی به پیشنهادات برنامه‌ریزان توجه اساسی نمی‌کنند. علت این امر را می‌توان در اشتباهات فراوان و عدم جامعیت و پویایی مدل‌های ارائه شده دانست، که خصوصا در مدل‌های اقتصادی این مشکل مشهود است.
اتخاذ تصمیم‌های سیاستی در سطح کلان اقتصاد انرژی بدون در نظر گرفتن جنبه‌های عرضه و تقاضای انرژی، بصورت پویا و اثرات آنها در بخش‌های مختلف اقتصاد دارای نااطمینانی فراوانی است که مدل‌های ایستا نمی‌توانند به طور کامل آن را برطرف کنند.مدل‌های پویا که بصورت سیستمی و همه جانبه به جنبه‌های مختلف موضوع می‌پردازند می‌توانند اطمینان تصمیم گیران اقتصادی در بخش انرژی را به خود جلب نموده و با ارائه نمایی روشن و واضح از عواقب و اثرات تصمیمات سیاستی در سطح کلان اقتصاد، آنها را به سوی اهداف کلان اقتصادی هدایت کنند. این مدل‌ها می‌توانند پیامدهای تصمیماتی از قبیل وضع مالیاتها، تعرفه ‌ها و یارانه‌های مختلف بر بخش انرژی را بیان نموده و اثرات تغییرات متغیرهای کلان اقتصاد را بر این بخش مورد بررسی قرار دهند.
در این تحقیق از نرم‌افزار ithink یاSTELLA استفاده خواهد شد که محیطی کارآمد و قابل فهم و انعطاف پذیر برای طراحی مدل‌های اقتصادی در سطح خرد و کلان فراهم می‌سازد و واقعیات جامعه را با استفاده از نمودارها و جدول‌های مناسب و متنوع به مخاطب ارائه می‌کند. این نرم‌افزار این امکان را به سیاست گزار می‌دهد که علاوه بر روابط خطی که در مدل‌های سنجی اراده می‌گردد روابط غیر خطی را نیز بصورت پویا بیان نماید و با تحلیل حساسیت در مدل طراحی شده، اثرات این تغیییرات را در سطح کلان اقتصاد مشاهده کرده و بهترین تصمیم را اخذ نماید. در نتیجه پویا سازی مدل بخش برق به انضمام کلان اقتصاد این امکان را به تصمیم گیران انرژی کشور می‌دهد که عواقب کوتاه مدت و بلند مدت تصمیمات خود در بخش برق از قبیل مالیات‌ها و یارانه‌ها و تغییرات قیمت مشاهده نمایند و بهترین تصمیم را برای کوتاه مدت و بلند مدت اتخاذ کنند.
1-1-2- سؤالات اصلی تحقیق
با توجه به توصیف مسأله تحقیق، سؤالات اصلی این تحقیق به قرار زیر است:
* چگونه می‌توان از روش مدل سازی پویا در حل مسایل واقعی همچون برنامه‌ریزی انرژی استفاده نمود؟
* با توجه به متدولوژی مدل سازی پویا، آثار متغیرهای کلان اقتصادی بر بخش انرژی را چگونه می‌توان تحلیل کرد؟
* آثار بخش انرژی بر متغیرهای کلان اقتصادی در بلند مدت چیست؟
* تعدیل قیمت انرژی چه تأثیری بر سرمایه‌گذاریهای بخش انرژی و اقتصاد کلان خواهد گذاشت؟
1-1-3- سابقه و ضرورت انجام تحقیق
استفاده از نرم افزارهای مدل سازی پویا کاری جدید است که تاکنون انجام نشده است. اما در مورد مدل سازی بخش انرژی و اقتصاد کلان در ایران چند تحقیق انجام شده است که عبارتند از:
* علی حسینی، مدل سازی بخش انرژی در اقتصاد کلان، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی.
* حامد شکوری، مدل سازی پویای اقتصاد کلان، پایان نامه دکتری دانشکده برق دانشگاه امیر کبیر.
* عسگر صدیق، مدل سازی بخش انرژی در اقتصاد کلان، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشکده فنی دانشگاه تهران.
* محمودی عالمی، شجاع، برآورد معادلات تقاضای نهاده‏‎‎‏های برق در اقتصاد ایران با استفاده از توابع هزینه ترانزلوگ، به راهنمایی: محمدعلی کفایی.پایان نامه(کارشناسی ارشد)-دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده علوم اقتصادی و سیاسی، گروه اقتصاد، 1381.
* نگهبان، محمدحسین، بررسی نقش صنعت برق در اقتصاد ایران با استفاده از جدول داده- ستاند، به راهنمایی: نورالدین شریفی؛ استاد مشاور: احمد جعفری صمیمی. پایان نامه(کارشناسی ارشد)-دانشگاه مازندران، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، 1382.
* امینی فرد، عباس، برآورد تابع تقاضای برق خانگی در ایران : یک رهیافت هم تجمعی (1378-1347)، به راهنمایی: غلامعلی شرزه ای. پایان نامه(کارشناسی ارشد)-دانشگاه شیراز، دانشکده تحصیلات تکمیلی.
* سیف الهی بارزجانی، الهه، بررسی تطبیقی قیمت تمام شده تولید یک کیلووات ساعت برق در شرکت برق منطقه ای تهران، به راهنمایی: صدرا میرمحمدی. پایان نامه(کارشناسی ارشد)-موسسه تحقیقات و آموزش مدیریت(وزارت نیرو)، 1382.
1-1-4- فرضیه‌ها
با توجه به سؤالات اصلی این تحقیق فرضیه‌های زیر برای این تحقیق متصور است:
* سیاست‌های پولی و مالی دولت بر اندازه بخش انرژی و سرمایه‌گذاریهای آن تأثیر دارد.
* اندازه بخش انرژی و سرمایه‌گذاریهای آن بر سیاست‌های پولی و مالی دولت تأثیر دارد.
* تعدیل یارانه‌های انرژی بر بخش انرژی مؤثر است.
* تعدیل قیمت انرژی بر سرمایه‌گذاریهای بخش انرژی و اقتصاد کلان مؤثر خواهد بود.
1-1-5- هدف‌ها
هدف از انجام این تحقیق بررسی آثار متغیرهای کلان اقتصادی و تصمیمات کلان دولت بر بخش انرژی و بالعکس بصورت پویا است. تا بتوان با تحلیل حساسیت در برخی از متغیرها در مدل کلان اقتصادی که منضم به مدل برق شده است بهترین تصمیم و راه حل را پیش روی تصمیم گیران و دولت قرار داد.
1-1-6- روش انجام تحقیق
1-1-6-1- روش و ابزار گردآوری اطلاعات
روش: روش کتابخانه‌ای برای جمع آوری سابقه کارهای انجام شده در این موضوع و بررسی مدلهای کلان و بخش انرژیدر کتابخانه‌های دانشگاهی و سازمان‌های دولتی مربوط به انرژی. در قسمت بعد طراحی برنامه پویای کلان انرژی و تعریف سناریوهای مختلف و ممکن در اقتصاد کلان و بخش انرژی و تحلیل حساسیت متغیرهای تعیین شده در مدل.
ابزار گردآوری اطلاعات: استفاده از اینترنت، برای بررسی کارهای انجام شده در نقاط مختلف دنیا ـ بخش‌های مختلف پژوهشی در وزارتخانه‌های مرتبط و پایان نامه‌های دانشگاههای مختلف کشور جهت بررسی مدل‌های مختلف کلان اقتصاد و کلان انرژی در اقتصاد ایران. سازمان آمار و وزارت نیرو و نفت جهت گرداوری آمار و ارقام مورد نیاز جهت تهیه و تخمین پارامترهای مدل.
1-1-7- قلمرو تحقیق (زمانی، مکانی)
این تحقیق از لحاظ مکانی در حیطه کشور ایران و از لحاظ زمانی دوره 84-1338 را پوشش می‌دهد. و متغیرهای مدل را تا سال 1400 مورد پیش بینی قرار می‌دهد.

فصل 2- آشنایی با تحلیل پویایی‌شناسی سیستمی

2-1- آشنایی با تحلیل پویایی‌شناسی سیستمی
تحلیل پویایی‌شناسی سیستمی در اواسط دهه 1950 توسط فارستر1، ارائه شد. فارستر تحصیلات دانشگاهی خود را در زمینه مهندسی برق، در سال 1939 در دانشگاه فوق آغاز کرد. اولین کار تحقیقی وی زیر نظر دکتر گوردن براون2، در آزمایشگاه مکانیسم فرمان3 بود. اعضای این آزمایشگاه مشغول انجام مطالعاتی در زمینه مکانیسم‌های کنترل بازخورد برای تجهیزات ارتش بودند. فارستر در راستای فعالیت‌هایش در آزمایشگاه مکانیسم فرمان در جنگ جهانی دوم، به مطالعه و تحقیق روی راه‌اندازی سیستم کنترل رادار در خارج از موشک پرداخت.
در انتهای جنگ جهانی دوم، فارستر به فکر ایجاد شبیه‌سازهای پرواز موشک برای نیروی دریایی آمریکا افتاد. واضح است که تست و آزمایش تکنولوژی نوظهور در یک محیط کامپیوتری، امکان استفاده بهتر و مفیدتر آن را فراهم می‌کند. بنابراین در سال 1947، آزمایشگاه کامپیوتری دیجیتال، تحت نظارت فارستر تأسیس و شروع به کار کرد. اولین کار تحقیقاتی این آزمایشگاه ایجاد یک محیط کامپیوتری به نام “WHIRL WIND” برای آزمون و بررسی سیستم اطلاعاتی جنگ بود (اساس این پروژه‌ها بر مکانیسم‌های کنترل بازخورد استوار بود). بعد از این پروژه، فارستر مسؤولیت طراحی برنامه‌های کامپیوتری برای سیستم دفاع هوایی آمریکا به نام محیط نیمه اتوماتیک زمین SAGE4 را بر عهده گرفت.
تجربیات فارستر به عنوان مدیر پروژه‌های آزمایشگاه کامپیوتری دیجیتال، منجر شد تا فارستر به این جمع‌بندی از مشکلات یک سازمان برسد که مشکلاتی که سر راه پیشرفت سازمان‌ها به وجود می‌آید، عمدتاً ناشی از بخش مدیریتی سازمان است نه بخش مهندسی سازمان. به نظر فارستر، شناخت و کنترل سیستم‌های اجتماعی بسیار مشکل‌تر از درک و کنترل سیستم‌های فیزیکی است. بنابراین مشکلات یک سازمان، بیشتر ناشی از بخش مدیریتی یک سازمان است.
در سال 1956، فارستر، تدریس در دانشکده تازه تأسیس مدیریت دانشگاه MIT را بر عهده گرفت. هدف اولیه وی این بود تا از تجربیات مهندسی و تحقیقاتی خود برای کشف دلایل موفقیت و یا شکست یک سازمان استفاده کند. تجربیات مهندسی و مدیریتی فارستر منجر به ارایه تکنیک تحلیل پویایی‌شناسی سیستمی در اواسط دهه 1950 شد. فارستر با استفاده از ساختار بازخورد و مدل کردن دستی ساختار تصمیم‌گیری یک کارخانه برق نشان داد که مشکلات اصلی این سازمان به دلیل عدم ثبات تدابیر مدیریتی سازمان در اشتغال است و مسایل تجاری خارج از سازمان منجر به عدم پیشرفت سازمان نشده‌اند. این مدل‌سازی دستی، از اولین کارهای انجام شده در زمینه پویایی‌شناسی سیستمی بود.
در اواخر دهه 1950و اوایل دهه 1960، ‌فارستر به همراه یک گروه تحقیقاتی دانشجویی، مدل‌سازی دستی پویایی‌شناسی سیستمی را به مرحله مدل‌سازی کامپیوتری ارتقا داد. ریچارد بنت5 اولین زبان کامپیوتری مدل‌سازی تحلیل پویایی‌شناسی سیستمی را تحت عنوان SIMPLE6، در بهار 1958 ارایه کرد. در سال 1959، فیلیپس فوکس و الکساندر پوق7، نسخه اصلاح شدهSIMPLE را تحت عنوان DYNAMO8 ارایه کردند. این نرم‌افزار نزدیک به سی سال به عنوان زبان استاندارد تحلیل پویایی شناسی سیستمی مورد استفاده قرار گرفت.فارستر اولین کتاب کلاسیک خود را در زمینه تحلیل پویایی‌شناسی سیستمی با عنوان پویایی صنعتی9 در سال 1951 منتشر کرد.
از پویایی‌شناسی سیستمی برای شناخت، درک و تجزیه و تحلیل رفتار و حرکات اجزای سیستم استفاده می‌شود. توانایی این علم به حدی است که می‌توان با بهره گیری از آن، مسائل مختلف ساده و پیچده را مدل‌سازی کرد و تغییر ناشی از تعامل متغیرها، رفتارهای آتی آنها را در دوره‌های زمانی مختلف مورد بررسی قرار داد. با شناخت مراحل نظری تدوین مدل در پویایی‌شناسی سیستمی و آشنایی با انواع مدل‌ها، باید مدل‌سازی را در سه مرحله به شرح زیر انجام داد:
الف) نمودار علّی ـ معلولی یا حالت ـ جریان.
ب) نمودار‌های جریان.
ج) معادلات داینامو (ریاضی).
پویایی‌شناسی سیستمی بر ساختار و رفتار سیستم‌هایی متکی است که از حلقه‌های بازخوردی مرتبط تشکیل شده‌اند. نمودار علّی ـ معلولی یا حالت ـ جریان مدل‌سازی پویا شیوه ساده‌ای برای نمایش ساختارهای حلقوی پیش از تدوین معادلات سیستم است. نمودار‌های جریان مشتمل بر متغیرهای نرخ، سطح، کمکی، و عناصر ثابت و یک سری آزمون‌ها، عملیات و دستورالعملها است که برای شبکه‌ای منسجم از مباحث مدیریت، اقتصاد، مالی و صنایع سازماندهی شده است. البته پویایی‌شناسی سیستمی در دیگر رشته‌ها نیز کاربرد دارد. نمودار‌های علّی ـ معلولی به شناسایی حلقه‌های اصلی بازخوردی می‌پردازد و به تمییز بین ماهیت متغیرهای مرتبط کاری ندارد. نمودار‌های علّی ـ معلولی در پویایی‌شناسی سیستمی دو نقش مهم ایفا می‌کنند:
1- در طول تدوین مدل، فرضیه‌های علّی به صورت ساختار مقدماتی به مدل‌سازی کمک می‌کند.
2- تصویر ساده‌ای از مدل ارائه می‌دهند.
تحلیل‌گر با بهره‌گیری از این دو نقش، می‌تواند در میان فرضیه‌های ساختاری مدل سریعاً ارتباط برقرار کند.
معادلات داینامو، در واقع، نوعی معادله ریاضی به حساب می‌آیند که در طول زمان برای تبیین و پیش بینی متغیرهای مدل و شناسایی رفتار آنها با یکدیگر مورد استفاده قرار می‌گیرند.
2-1-1- مراحل مختلف نظری تدوین مدل و فرایند مدل‌سازی پویایی‌شناسی سیستمی
برای تحلیل هر پدیده‌ای باید مدلی از واقعیت ساخته شود و مدل فوق مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد. جهت درک بهتر مفهوم نگرش سیستمی لازم است مفهوم سیستم تشریح گردد.
“سیستم عبارت است از مجموعه‌ای از اجزاء که برای رسیدن به هدفی مشترک با یکدیگر در تعامل هستند.”
در طبیعت دو نوع سیستم وجود دارد: سیستم باز و سیستم بسته. به سیستمی که حالت گذشته آن تأثیری روی آینده‌اش ندارد، سیستم باز گفته می‌شود و به سیستمی که آینده آن وابسته به حالت گذشته‌اش است، سیستم بسته گفته می‌شود. برای مثال در یک سیستم بسته، ‌میزان فروش شرکت به کیفیت کالاهای تولید شده در ماه‌های قبل وابسته است. هیچ تصمیمی نیست که مبتنی بر شرایط خاصی نباشد و هیچ اقدامی نیست که شرایط را تغییر ندهد.
در مطالعه پویایی‌شناسی سیستمی باید مراحل تعریف مسأله، مفهوم سازی مدل، فرمول‌بندی مدل، شبیه‌سازی، ارزیابی برای تدوین مدل‌ها، تحلیل سیاست‌ها و استفاده از مدل را مورد توجه قرار داد. در فرایند تدوین مدل پویایی‌شناسی سیستمی از آغاز تا پایان داشتن درک صحیحی از سیستم و مسائل آن ضرورت دارد و در واقع از ادراک سیستم آغاز و با ادراک سیستم پایان می‌یابد.
در نمودار (2-1)، مراحل هفت‌گانه تدوین مدل و مسیر حرکت آنها نشان داده شده است.
نمودار (2-1): مراحل مدل‌سازی پویایی‌شناسی سیستمی
مرحله شناسایی مسأله و مفهوم سازی مدل مراحل نسبتاً کم تخصصی‌تر محسوب می‌شوند. مدل‌ساز در این مراحل برای مسأله مورد نظر خود گزاره‌های مفهومی‌ و نمادینی ارائه می‌دهد و ضمن تنظیم نمادهای رفتاری و تدوین هدف‌های مطالعه مدل‌سازی، مرز سیستم را مشخص و ساختار آن را بر حسب حلقه‌های بازخورد عملیاتی و اطلاعات تدوین می‌کند. در جدول‌ (2-1)، مراحل فوق بر شمرده و نحوه ارتباط متقابل آنها مشخص شده است. شناسایی مسأله منوط به داشتن آگاهی از مسأله و اجزای آن و ارائه تعریف روشنی از آن است. این مرحله، در واقع تشریح کلامی ‌محتوا و نمادهای مسأله است. تعریف مسأله باید به گونه‌ای پویا و برحسب رفتار متغیرها ارائه شود. برای هر مدل سه نوع رفتار نموداری می‌توان در نظر گرفت:
(1) نمودارهایی که بیان‌گر رفتارهای مسأله‌اند
(2) نمودارهایی که رفتار سیستم مورد انتظار را نشان می‌دهند و
(3) در صورت اعمال سیاست‌ها در گذشته، نمودارهایی را برای رفتار سیاست‌های واقعی و مشهود ارائه می‌دهند.

جدول (2-1): مراحل نظری مدل‌سازی
ردیفمراحلوظایف و ارتباطات1تعریف مسألهمحتوای مسأله و نمادها
رفتار متغیرها و پدیده‌های مسأله
هدف‌های مدل 2مفهوم سازی مدل هدف‌های مدل
مرز سیستم و مدل
ساختار بازخوردها3فرمول‌بندی مدل ساختار بازخوردها
تدوین معادلات ریاضی
تبیین رفتار مدل 4شبیه‌سازی تبیین رفتار مدل5ارزیابیتبیین رفتار مدل
حالات و رفتارهای مدل 6تحلیل سیاست‌هاتعیین خط مشی‌ها و راهبری‌ها
تطبیق سیاست‌ها با واقعیت سیستم 7اجرای مدل تدوین الگوهای تصمیم‌گیری مفهوم‌سازی مدل در واقع تجرید معانی پدیده‌های جهان واقعیات برای مدل است که در چارچوب متغیرها و ساختارها تحقق می‌یابد و مسیری را از سطح کلی تا به سطح جزئی می‌پیماید. در تدوین هدف‌های مدل توجه به نکته زیر حایز اهمیت است.


پاسخ دهید